LSD Lumpy Skin Disease


Lumpy Skin Disease

(LSD, Neethling, Knopvelsiekte)

(Ocak, 2015)

(Hazırlayan: Hüda HÜDAOĞLU)


Sığırlara özgü bir hastalık olan Lumpy Skin Disease (LSD) klinik olarak ilk kez 1929 yılında Zambia’da tespit edildi ve 1943 yılında enfeksiyöz bir hastalık olarak tanımlandı1, 3. Daha sonra 1986’da Kuveyt, 1988’de Mısır, 1989’de İsrail, 1992’de Suudi Arabistan, 2001’de Mozambik ve Senegal’de görüldü1, 2, 3, 4. Türkiye’de 2013’te görüldüğü bildirilmiştir7.

Hastalık Poxvirus ailesinin Capripoxvirus soyunda yer alan ve Lumpy Skin Disease Virüsü (LSDV) olarak adlandırılan bir virüs tarafından oluşturulur1.

Sığırlara özgü bir hastalık olamasına rağmen deneysel inokulasyondan sonra impala (Aepyceros melampus) ve zürafada (Giraffa camelopardalis) hastalık belirtilerinin geliştiği gösterilmiştir7. Elekronmikroskop ve serolojik test çalışmaları ile Suudi Arabistanda antiloplarda (Oryx leucoryx)7 tespit edildiği ve Güney Afrikada da keseli antiloplarından (Antidorcas marsupialis) alınan deri lezyonlarında LSD virusuna ait nükleik asit varlığının gösterildiği bildirilmiştir7. Deneysel olarak LSD virüsü ile enfekte edilen koyun ve keçilerde inokulasyon yerinde lokal reaksiyonların meydana geldiği ancak hastalığın klinik olarak koyun ve keçilerde meydana gelmediği bildirilmektedir7 .


LSD insanlara bulaşan bir hastalık değildir, ancak sığır yetiştiriciliğinde yüksek oranda ekonomik kayıplara neden olabilen bir hastalıktır1. Bu nedenle acil  önlem alınmasını gerektirir.


Klinik Bulgu:

Akut, subakut veya kronik karakterde olan hastalık sporadik veya epizootik olarak seyreder1.

İnkübasyon süresi doğal enfeksiyonlarda 2-4 hafta, deneysel enfeksiyonlarda 4-14 gündür7.

Kültür ırkı sığırlar daha duyarlıdır7. Zebu ve zebu melezlerinin LSDV’ye karşı kısmen dirençli olduğu bildirilmektedir7.

Deneysel olarak enfekte edilen hayvanların sadece %40-50’sinde generalize deri lezyonları şekillenir, vakaların çoğu subklinik seyreder ve bu durumda virüs taşınabilir7. İnsidens, ılık ve nemli mevsimlerde yüksek, kuru mevsimlerde düşüktür1. Morbidite insekt prevalansı ile hayvan duyarlılığına bağlı olarak %3-85 arasında değişir1, 2. Hastalığa en duyarlı hayvanlar buzağı ve sağım dönemindeki ineklerdir1. Mortalite çoğunlukla %1-3 arasında seyrederken bazı salgınlarda %20’lere kadar yükselebilir1, 2.

Tüm yaştaki sığırlarda görülen hastalık gençlerde daha şiddetli seyreder2. Bulgular konakçı duyarlılığı, etken miktarı ve bulaşma yolu ile ilişkilidir2. İnkübasyon süresi 2-4 hafta kadar olan hastalıkta deneysel inokulasyonlardan 6-9 gün sonra ateşin yükseldiği ve ilk lezyonların inokülasyondan 4-20 gün sonra şekillendiği bildirilmektedir1, 2, 4.

İlk bulgu olarak ateş yükselir (40-41,5 derece)1, 2. Dört haftaya kadar devam edebilen ateş hastalık iyileşinceye kadar da sürebilir2. Hayvanlarda depresyon, iştahsızlık, salya akıntısı, göz ve burun akıntısı, tüylerde kabarma ve sütün aniden kesilmesi gibi bulgulara rastlanır1, 2. Rinitis, konjunktivitis ve keratitis şekillenebilir1. Başlangıçta seröz olan salya ve göz yaşı akıntısı mukopurulent yapıya dönüşür1.

Genellikle ateş meydana geldikten 2 gün sonra deri ve mukozalarda 1-5 cm çapında nodüller şekillenir1, 2. Nodüller vücudun herhangi bir yerinde meydana gelebilmekle beraber daha çok sırt, ayaklar, meme, scrotum, göz kapakları, kulak altları, kuyruk, ağız ve burun mukozasında görülür1, 2. Lezyonlar dil, penis, vagina ve vestibilumda da şekillenebilir4. Ağrılı olan nodüller epidermis, dermis, subkutan doku ve bazen kaslara kadar yayılır2. İlerleyen vakalarda nodüller nekrozlaşarak kabuklaşır2. Lezyonlar, genellikle sekunder enfeksiyonlar ile komplike olur1,2. Nodüller sindirim sistemi organları, burun boşluğu, trakea ve akciğerlerde de meydana gelebir1,2. Bazı vakalarda plöritis ve pnömoni şekillendiği ve mediastinal lenf yumrularının büyüdüğü görülür1, 2.

Generalize vakalarda ödem meydana gelir, hayvan topallar ve isteksiz yürür1, 2. Derinin etkilenen bölgelerindeki yüzeysel lenf yumruları (mandibular, parotit, prescapular ve prefemoral gibi) normal boyutlarının 4-10 katına kadar büyür2.

Gebe hayvanlarda ateşe bağlı abort şekillenebilir1, 2. İleri gebelik döneminde enfekte olmuş sığırdan LSD lezyonlu buzağı doğduğu bildirilmiştir2.

Üreme organlarındaki lezyonlar veya yüksek ateşe bağlı olarak boğalarda kalıcı veya geçici kısırlık meydana gelebilir1, 2. İnekler LSD’den birkaç ay sonrasına kadar östrusa gelmeyebilir2.

Hastaların çoğu birkaç ay içinde (4-6 hafta) kendiliğinden iyileşirken bir kısmı da ölür1. Bazı deri lezyonlarının iyileşmesi 1-2 yıl sürebilir1,2. İyileşen lezyonlar yerinde genellikle yara izi kalır1.

Hastalık Pseudu Lumpy Skin Disease (Bovine Herpes Mammillitis), Dermatophlosis, Ringworm, insekt veya kene ısırması, Hypoderma bovis enfestasyonu, fotosensitizasyon, Bovine Papuler Stomatitis, ürtiker ve Deri Tüberkülozu ile karıştırılabilir1.


Bulaşma:

Virus esas olarak sokucu böcekler tarafından mekanik yolla taşınır2. Bulaşmada doğrudan temasın rolü daha azdır1, 2. İsrail’de 1993 ve 2006’daki salgınlarda enfekte Stomoxys türü sineklerin rüzgarın da yardımı ile etkeni Mısır’dan İsrail’e taşındığından şüphelenilmektedir7. Yapılan bir çalışmada Stopmoxys calsitrans’ın  emecek kan bulmak için 3,2 km kadar yol kat edebildiği gösterilmiştir5.

Bazı salgınlarda Aedes ve Culex türü sineklerin tespit edildiği belirtilmektedir1. Ancak, deneysel olarak enfekte kan ile beslendikten 4 gün sonra etken izole edilen Culex quinquefasciatus ve Anopheles stephensi türü sinekler ile hastalık etkeni hayvanlara bulaştırılamamıştır7. Aynı şekilde Culicoides nubeculosus ile de hastalığın bulaştırılamadığı bildirilmektedir7.

Deneysel olarak enfekte edilen Aedes aegypti’nin enfeksiyondan 6 gün sonra etkeni mekanik olarak taşıdığı tespit edildi1,3. Yapılan deneylerde Stomoxys calcitrans’ın LSDV’yi taşıdığı gösterilmiş, ancak Mallophaga spp., Damalinia spp. ve Culicoides nubeculosus hastalığı taşıdığı tespit edilememiştir2.

Bazı bölgelerdeki LSD salgınlarında, kenelerin virüs taşınmasında çok az bir rolünün olduğu belirtilmesine rağmen laboratuvar çalışmaları, kenelerin LSDV’nin naklinde önemli bir rolünün olabileceği gösterilmiştir7. Deneysel olarak dişi Rhipicephalus appendiculatus’un etkeni taşıdığı gösterilimiştir7. Dişi Amblyomma türlerinin de mekanik vektör olarak Rhipicephalus türü keneler kadar önemli olduğu belirtilmektedir7.

Lumpy skin disease virüsü, enfekte sığır kanı ile beslenen dişi Rhipicephalus decoloratus’un yumurta ve larvalarında da tespit edildi7. Bu şekilde enfekte olmuş larvaların kan emdiği sığırlarda viremi ve deri lezyonlarının şekillendiği belirtilmektedir7.

Hastalığının yayılmasında yabani hayvanların önemli bir rolünün olmadığı kabul edilmektedir1.

Yapılan çalışmalarda boğa spermasında 42’nci güne kadar canlı virusa rastlandığı ve 159’uncu güne kadar da etkene ait DNA’nın tespit edildiğigösterilmiştir7. Aşılı hayvanların semenleri ile aşı virusunun yayılmadığı belirtilmektedir7.


Tanı:

LSD’yi teyit etmek için etkenin izole ve identifiye edilmesi gerekir2. LSD Virus antijenik olarak koyun ve keçi çiçek virüsleri ile ilişkilidir ve bu üç virüs serolojik test ile bir birinden ayrılamaz1.


Laboratuvara Örnek Gönderilmesi:

Canlı hayvandan biyopsi ile alınan deri nodülleri veya lenf yumruları etken izolasyonu ve antijen tespiti için kullanılabilir1. Virus, hastalığın viremi döneminde EDTA’lı veya heparinli kandan da izole edilebilir ancak generalize lezyonlar şekillendikten 4 gün sonra etkenin kandan izole edilmesinin mümkün olmadığı belirtilmektedir1. ELISA testi ile antijen tespit edilmesi ve virüs izolasyonu için gönderilecek numunelerin semptomların ilk haftasında alınması gerekir(1). Laboratuvara nodüler akıntı ve nodül kabuğu da gönderilebilir1.

Virus izolasyonu ve antijen tespiti için alınan kan ve doku numuneleri laboratuvara soğuk zincirde veya %10 gliserol içeren ortamda gönderilir1.


Etken Dayanıklılığı:

Etken deri lezyonları, salya, solunum salgıları, süt ve semende bulunur1. Bazı boğaların semeninde enfeksiyondan 5 ay sonra etken bulunduğu bildirilmektedir1. Doğada uzun süre canlılığını sürdürebilen etken, nekrotik deride 35 gün canlı kalır1, 2. Güneş ışınlarına karşı duyarlı olan etken karanlık bölgelerde aylarca canlı kalabilir7. Eksi 80°C’de muhafaza edilen deri nodüllerinde 10 yıl kadar canlılığını sürdürebilen virus 55°C’de 2 saatte, 65°C’de 30 dakikada yıkımlanır7.

Fiziksel ve kimyasal ajanlara karşı oldukça dirençlidir2. %20 eter, kloroform, %1 formalin, 15 dakika %2’lik fenol, %2-3 sodyum hipoklorit, 1/33 oranında sulandırılmış iodine solüsyonu, %2’lik Virkon ve %0,5’lik quaterner ammonium’a karşı duyarlıdır1, 7.


Aşılama

Endemik bölgelerde, aşılama başarı ile uygulanmaktadır2. Güney Afrika’da attenüe LSD aşışı; Kenya’da koyun ve keçi çiçek virüsü; Mısır ve Romanya’da koyun ve keçi çiçek aşısı straininin kullanılmakta olduğu belirtilmektedir2.

RM-65 koyun çiçek aşısının koyunlar için önerilen dozunun LSD için sınırlı, 10 kat dozunun daha etkili bir koruma sağladığı; LSD starininden hazırlanan aşıların ise 10 katı dozda uygulanan RM-65 aşısından 4 kat daha fazla koruma sağladığı belirtilmektedir7. İyi bir koruma sağlayan LSD aşısının bazı vakalarda klinik reaksiyonların şekillenmesine neden olabileceği belirtilmektedir7.


Ticari Aşılar8

(Aşağıdaki bilgiler, Lumpy Skin Disease Vaccine for Cattle ve Lumpyvax aşılarının prospektüslerinden derlenmiştir).

Bağışıklık, genellikle aşı uygulndıktan 10 gün sonra gelişmeye başlar ve 3’üncü haftadan sonra tam bağışıklık şekillenir. Bağışıklık, tüm hayvanlarda şekillenmeyebilir.

Doz ve uygulama kuralları:

-Sadece sağlıklı hayvanlar aşılanır.

-Deri altına uygulanır.

-Her hayvan için 1ml (Lumpyvax) veya 2ml (Lumpy Skin Disease Vaccine) uygulanır.

-Aşılanmamış anneden doğan her yaştaki sığırlar ile aşılanmış anneden doğan 6 aylıktan büyük sığırlar aşılanır.

-Yıllık aşı şeklinde uygulanır.

Yan etkiler:

1. Bazı hayvanlarda;

a.       Uygulamanın yaklaşık dördüncü gününde enjeksiyon bölgesinde büyük boyutlara ulaşabilen şişlikler gelişebilir. Bu şişlikler bir süre sonra kendiliğinden iyileşir.

b.      Geçici olarak süt veriminde azalma meydana gelir.

2. LSD virusuna karşı doğal bağışıklığı olan az sayıdaki hayvanda aşılamadan sonra antikor şekillenmediği için kollostrumunda da LSD’ye karşı antikor oluşmaz. Bu durumdaki hayvanlardan doğan buzağılar LSD açısından risk altında olabilir.

3. Gebe hayvanlardaki güvenliği henüz kanıtlanamamıştır.

Arınma süresi:

Hayvanlar, aşılandıktan en az 7 gün sonra kesilebilir.

Ticari Şekli:

Lumpyvax: 10ml (10 doz) ve 100ml’lik (100 doz) şişe.

Lumpy Skin Disease Vaccine for Cattle: 50ml 25 doz) ve 100ml’lik (50 doz) şişe.


Kontrol ve Eradikasyon:

LSD bir bölgede ilk defa teyit edilirse bölge karantinaya alınır2. Enfekte ve etkilenen hayvanlar itlaf edilir (veya sağlıklılar kesilir), bölge dezenfekte edilir ve insektisit mücadelesi yapılır1, 2.

Hastalık kontrol edilemeyecek bir alana yayılmış ise aşı uygulanır2. Bu durumda aşılama ile birlikte enfekte ve etkilenen sürüler kesilerek elimine edilir ve dezenfeksiyon uygulanır2.

İsrail’de 1989 yılında görülen salgının bölgedeki tüm hayvanların itlaf edilmesi ve koyun çiçek aşısı ile ring aşılama uygulanması sonucunda kontrol altına alındığı bildirilmektedir3


  Ticari Aşıların Karşılaştırılması:

Lumpy Skin Disease Vaccine for Cattle (OBP)

(Canlı attenüe aşı)

LumpyvaxTM

(Canlı attenüe aşı)

Herbivac LS

(Canlı attenüe aşı)

Açıklama

Reg. No.

G 0110 (Act 36/1947)

Namibia: NSR 0584

G3673 Act 36/1947

Namibia: V06/24.4/184

G3955 Act 36/1947

Ticari şekli.

*25 ve 50 dozluk şişe.

(50 ve 100ml’lik şişe)

*10ml 10 doz) ve 100ml (100 doz).

*100ml (50 doz).

İçerik (canlı attenüe virüs)

*Belirtilmedi

*104 TCID50

*2ml’de 104.0 TCID50

Doz

*2ml sc.

*1ml sc.

*2ml sc.

Aşının muhafazası

*4-8 derece.

*2-8 derece.

*4-8 derece.

Aşının hazırlanması

*Yaklaşık 5 ml sulandırıcı şişeye enjekte edilir. İçerik çözdürüldükten sonra geri kalan sulandırıcı da eklenir.

*Hazırlanan aşı, bekletilmeden kullanılmalıdır.

*Yaklaşık 5 ml sulandırıcı şişeye enjekte edilir. İçerik çözdürüldükten sonra geri kalan sulandırıcı da eklenir.

*Hazırlanan aşı, bekletilmeden kullanılmalıdır.

*Yaklaşık 5 ml sulandırıcı şişeye enjekte edilir. İçerik çözdürüldükten sonra geri kalan sulandırıcı da eklenir.

*Hazırlanan aşı, aynı gün içinde kullanılmalıdır.

Uygulama yaşı

*Aşılı anneden doğan buzağılar 6 aylıktan sonra, aşısız anneden doğanlar herhangi bir yaşta.

*Aşılı anneden doğan buzağılar 6 aylıktan sonra, aşısız anneden doğanlar herhangi bir yaşta.

*Belirtilmedi.

Enfeksiyon geçirmiş veya aşılı anneden doğan buzağılar 6 aylıktan önce aşılanmaz9. Aşısız anneden doğanlar, salgın durumunda olabildiğince erken aşılanmalıdır9.

Gebelikte aşılama

*Belirtilmedi.

*Gebe hayvanlardaki güvenliği henüz kanıtlanmamıştır.

*Belirtilmedi.

Uygulama sıklığı

*Yıllık

*Yıllık

*Yıllık

Aşılanacak hayvanlar

*Sadece sağlıklılar.

*Sadece sağlıklılar.

*Sadece sağlıklılar.

Bağışıklığın başlama süresi

*Bağışıklık, aşılamadan 10 gün sonra gelişmeye başlar, 3. haftadan sonra tam bağışıklık şekillenir.

*Bağışıklık, aşılamadan 10 gün sonra gelişmeye başlar, 3. haftadan sonra tam bağışıklık şekillenir.

*Bağışıklık, aşılamadan 10 gün sonra gelişmeye başlar, 3. haftadan sonra tam bağışıklık şekillenir.

Bekletme süresi

*Et için en az 7 gün.

*Et için en az 7 gün.

*Et için en az 7 gün.

YAN ERKİLER

Nodül

*Bazı sığırlarda, enjeksiyon yerinde, kendiliğinden iyileşen şişlikler (4. günde).

*Belirtilmedi.

*Bazı sığırlarda, enjeksiyon yerinde şişlikler (yaklaşık 5. günde). Bu şişlikler genellikle 3 hafta içinde kendiliğinden iyileşir veya deri altında küçük, sert nodüller kalabilir.

Aşılanan hayvanların yaklaşık %50’sinde aşı yerinde, birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşen 1-2cm çapında şişlikler meydana gelir9.

Süt veriminde azalma

*Süt veriminde geçici azalma görülebilir.

*Süt veriminde geçici azalma görülebilir.

*Aşılandıktan sonraki 2 hafta içinde süt veriminde geçici azalma görülebilir.

Aşı reaksiyonu gelişen hayvanlarda geçici olarak süt verimi azalır9.

Bağışıklık oluşumu

*Bağışıklık, tüm hayvanlarda tam olarak şekillenmeyebilir.

*Bağışıklık, tüm hayvanlarda tam olarak şekillenmeyebilir.

*Bağışıklık, tüm hayvanlarda tam olarak şekillenmeyebilir.

Dirençli hayvanlar

*Az sayıdaki hayvan doğal olarak hastalığa dirençli olabilir, bu hayvanlarda antikor şekillenmez.

*Bağışıklık, tüm hayvanlarda tam olarak şekillenmeyebilir.

*Belirtilmedi.



Kaynak:

1. Iowa State University. College of Veterinary Medicine Last Updated: June 2008
    http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/lumpy_skin_disease.pdf (Erişim: 09/12/14).

2. http://www.vet.uga.edu/vpp/gray_book/Handheld/lsd.htm (2 of 9)3/5/2004 4:15:41 AM (erişim: 09/12/2014).

3. Brenner, J at all. (2006). LUMPY SKIN DISEASE (LSD) IN A LARGE DAIRY HERD IN ISRAEL. ISRAEL      JOURNAL OF VETERINARY MEDICINE. (June, 2006). 

4. Defra (Departmen of Environment Food Rural Affairs). (Erişim: 11/12/14) http://archive.defra.gov.uk/foodfarm/farmanimal/diseases/atoz/lumpy/ 

5. Tam, T.L (2013). Relative Attractiveness of the Sonic Web and the Horse to Stomoxys calcitrans. A Thesis Presented to the Graduate Scool of the University of Florida in Paretial Fulfillment of tha Requarements for the Degree of Master of Science.

6. Tainchum, K. At all. (2010). Population Structure of Stomoxys calcitrans (Diptera: Muscidae) From Nine Regions of Thailand. J. Econ. Entomol. 103(3): 1012Ğ1018; DOI: 10.1603/EC09012.

7. Scientific Opinion on Lumpy Skin Disease. (2015). EFSA European Food Safety Authority (EFSA), EFSA Journal 2015;13(1):3986. Erişim: 15/01/2015.
http://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/doc/3986.pdf

8. Aşı Prospektüsleri (Lumpy Skin Disease Vaccine for Cattle ve Lumpyvax).

9. Coetzer, J., Tuppurainen, E. http://www.afrivip.org/sites/default/files/lsd_complete_0.pdf (Erişim: 22/01/2015).